Lời nói đầu tập tiểu luận Other Colors của Orhan Pamuk

Posted on 08/07/2011 bởi

0



Đây là một cuốn sách được tạo nên từ các ý tưởng, hình ảnh, phân mảnh cuộc sống vẫn còn chưa tìm ra con đường đi vào những tiểu thuyết của tôi. Tôi đã xếp chúng cùng vào đây trong một chuỗi văn liền mạch. Đôi khi tôi thấy thật kinh ngạc vì đã không có khả năng đưa vào trong tác phẩm hư cấu của tôi mọi suy nghĩ mà tôi cho là xứng đáng khám phá: những thời khắc kỳ cục của cuộc đời, những xen cảnh nhỏ bé của cuộc sống hằng ngày mà tôi muốn chia sẻ với những người khác, và những từ ngữ phát ra từ tôi với sức mạnh và niềm vui khi có dịp sung sướng. Một số phân mảnh có tính cách tự truyện; một số tôi viết rất nhanh; những phân mảnh khác tôi để sang một bên khi mà sự chú ý của tôi đang trôi nổi đâu đó. Tôi quay trở lại với chúng theo cái cách rất giống cách tôi quay trở lại với những bức ảnh cũ, và – mặc dù hiếm khi nào tôi đọc lại những cuốn tiểu thuyết của mình – tôi thấy rất thích khi đọc lại các tiểu luận này. Điều tôi thích nhất là những khoảnh khắc khi chúng hiện lên bên trên tính chất tạm bợ, khi chúng có nhiều ý nghĩa hơn là đáp ứng đòi hỏi của các tờ tạp chí và tờ báo đã đặt hàng, nói nhiều về những quan tâm, hào hứng của tôi hơn là tôi từng có ý định vào lúc ấy. Để miêu tả những epiphany, những khoảnh khắc đáng kinh ngạc khi theo một cách nào đó chân lý được soi rọi, Virginia Woolf đã có lần sử dụng cụm từ “những khoảnh khắc của tồn tại”.

Từ 1996 đến 1999 tôi viết hằng tuần cho tờ Con bò, một tạp chí chuyên về chính trị và hài hước, và cũng tham gia minh họa bài nữa. Chúng là những tiểu luận ngắn êm ái viết một lèo, và tôi rất thích nói về con gái tôi và các bạn tôi, thăm dò mọi vật và thế giới bằng đôi mắt tươi mới, nhìn thế giới bằng từ ngữ. Theo thời gian, càng ngày tôi càng ít coi tác phẩm văn chương là kể lại thế giới, mà coi nó “nhìn thế giới bằng từ ngữ.” Kể từ thời điểm khởi sự dùng từ ngữ như là màu sắc trong một bức tranh, một nhà văn sẽ bắt đầu thấy thế giới tuyệt diệu và đáng kinh ngạc đến thế nào, và anh ta sẽ đào sâu hoắm vào ngôn ngữ để tìm ra giọng riêng cho mình. Để làm được như vậy anh ta cần giấy, một cây bút, và sự lạc quan của một đứa trẻ lần đầu tiên nhìn vào thế giới.

Tôi tập hợp những bài này để tạo ra một cuốn sách hoàn toàn mới với trọng tâm là tự truyện. Tôi bỏ đi nhiều phân mảnh và rút ngắn lại nhiều phân mảnh khác, chỉ giữ lại một số đoạn từ hàng trăm bài báo và điều động một ít tiểu luận đến đóng ở các vị trí kỳ cục nhưng có vẻ phù hợp với kết cấu của câu chuyện này. Chẳng hạn, ba bài diễn văn từng được in cùng trong một tập sách riêng bằng tiếng Thổ và nhiều thứ tiếng khác dưới nhan đề Chiếc va li của cha tôi (có bài diễn từ nhận giải Nobel cùng tên, bài “In Kars and Frankfurt”, bài diễn văn tôi đã đọc nhân dịp Giải thưởng Hòa bình Đức, và “The Implied Author”, bài diễn văn tôi đọc tại hội thảo Puterbaugh) trong đây nằm ở các phần khác nhau nhằm phản ánh cùng cái câu chuyện mang tính cách tự truyện ấy.

Bản Other Colors này được dựng nên từ cùng bộ khung giống như cuốn sách cùng tên đã in tại Istanbul vào năm 1999, nhưng cuốn trước mang hình thức một tuyển tập, còn cuốn này có dáng hình của một chuỗi phân mảnh, khoảnh khắc, suy nghĩ có tính cách tự truyện. Nói về Istanbul, bàn về những cuốn sách, tác giả, bức tranh ưa thích của tôi, với tôi đây vẫn luôn luôn là một cái cớ để nói về cuộc đời. Các bài New York của tôi được viết vào năm 1986, khi lần đầu tiên tôi tới thành phố, tôi đã viết chúng nhằm ghi lại những ấn tượng đầu tiên của một người nước ngoài, viết cho độc giả Thổ Nhĩ Kỳ. “To Look out the Window,” cái truyện nằm ở cuối sách, có tính cách tự truyện mạnh đến mức tên của nhân vật chính hoàn toàn có thể là Orhan. Nhưng người anh trai trong truyện, cũng như các ông anh trai khác trong mọi câu chuyện của tôi, ác độc và bạo chúa, không có chút liên quan nào tới ông anh trai thực của tôi, Sevket Pamuk, sử gia kinh tế xuất chúng. Khi cấu tạo xong cuốn sách, tôi bối rối nhận ra rằng mình có một mối quan tâm đặc biệt và lúc nào cũng rất sẵn sàng đối với các thảm họa thiên nhiên (động đất) và thảm họa xã hội (chính trị), thế nên tôi bỏ bớt đi một số bài viết chính trị có màu đen tối. Tôi vẫn hằng tin bên trong tôi ẩn trú một kẻ nghiện viết hau háu và ghê gớm – một sinh thể không biết thế nào là viết cho đủ, kẻ lúc nào cũng biến cuộc sống thành từ ngữ – và để làm cho kẻ ấy hạnh phúc tôi cần tiếp tục viết. Nhưng khi tạo hình cho cuốn sách này, tôi phát hiện ra là kẻ nghiện viết có thể hạnh phúc hơn nhiều, ít đau đớn hơn vì chứng bệnh liên quan tới viết của hắn. Tôi rất mong độc giả nhạy cảm dành nhiều quan tâm tới công việc sửa chữa sáng tạo của tôi cũng ngang bằng với nỗ lực mà tôi bỏ vào bản thân việc viết.

Tôi không hoàn toàn cô độc với tư cách là người rất ngưỡng mộ nhà văn-triết gia người Đức Walter Benjamin. Nhưng để gây tức tối cho một người bạn tôi quá mức sùng bái ông (bạn tôi dĩ nhiên là một người trong giới hàn lâm), thỉnh thoảng tôi hỏi cô, “Ở cái ông nhà văn này có cái gì vĩ đại thế? Ông ấy viết xong được có một vài quyển sách, ông ấy có nổi tiếng thì cũng không phải bởi vì những gì ông ấy đã hoàn thành mà là vì những gì ông ấy không làm sao mà hoàn chỉnh cho nổi.” Bạn tôi đáp tác phẩm của Benjamin, cũng như bản thân cuộc sống, không có đường ranh giới và do đó có tính cách phân mảnh, đó cũng chính là lý do khiến cho rất nhiều nhà phê bình văn học từng cố hết sức để mang lại nghĩa cho các tác phẩm ấy, giống hệt như cách họ làm với cuộc sống. Và lần nào tôi cũng mỉm cười mà nói, “Một ngày nào đó tôi sẽ viết một cuốn sách cũng chỉ gồm toàn các phân mảnh.” Cuốn sách ấy đây, được đặt trong một bộ khung nhằm gợi ý tới một trung tâm mà tôi từng cố che giấu: tôi hy vọng độc giả thích thú cái việc suy tưởng cái trung tâm ấy thành tồn tại.

Nhị Linh dịch

Trích từ tập tiểu luận Other Colors. Essays and a Story, Maureen Freely dịch sang tiếng Anh, Alfred A. Knopf, 2007