Miên man hội hè – Miên man nghĩ

Posted on 07/02/2013 bởi

0


hoi-he-mien-man


Xét trên mức độ xê dịch, tầm hoạt động và sự kinh lịch cuộc đời, có thể khẳng định rằng Ernest Hemingway (giải Nobel văn chương năm 1954) là một “công dân thế giới” theo đúng nghĩa “nghiêm chỉnh” của từ này. Ông sinh năm 1899 tại Illinois, Hoa Kỳ.

 Trong Thế chiến thứ nhất, ông gia nhập quân đội Italia làm nhiệm vụ lái xe cứu thương và lính bộ binh. Sau chiến tranh, ông sống ở Paris, là phóng viên nước ngoài của một tờ báo Canada, tờ “Ngôi sao Toronto”. Với tư cách phóng viên, ông tham gia nội chiến Tây Ban Nha và Thế chiến thứ hai. Nhiều năm liền trong giai đoạn cuối đời, E. Hemingway sống và viết tại Cuba. Năm 1961, ông mất ở Idaho, Hoa Kỳ.

Suốt cuộc đời tuy không dài song cũng không lấy gì làm ngắn ấy, giai đoạn Paris (từ 1921 đến 1926) là giai đoạn giàu ý nghĩa đối với Hemingway: kể từ đây, ông bắt đầu con đường viết văn chuyên nghiệp. Hemingway đã kể về mình của giai đoạn này trong cuốn tiểu thuyết – hồi ký “Hội hè miên man” (A Moveable Feast. Phan Triều Hải dịch. NXB Hội Nhà văn và Công ty Nhã Nam ấn hành, 2009).

Và, với tầm cỡ của một nhà văn được cả văn giới Âu Mỹ coi như một “Papa”, những câu chuyện Paris của Hemingway trong “Hội hè miên man” có lẽ rất đáng để người đọc hôm nay miên man nghĩ. Câu chuyện về con đường trở thành nhà văn chuyên nghiệp chẳng hạn.

Trong tác phẩm, Hemingway hơn một lần nhắc độc giả nhớ rằng ông đã bỏ nghề viết báo- một nghề đảm bảo cho ông có được cuộc sống tương đối dễ chịu, trong túi luôn rủng rỉnh tiền bạc – để chỉ làm một công việc, là viết văn. Không phải lúc nào những truyện ngắn ông viết ra cũng đều được các báo chấp nhận in và Hemingway đã khá nhiều phen phải khốn đốn vì điều đó.

Ai đó có thể sẽ cho rằng đổi sự ổn định dường này để lấy sự bấp bênh dường kia là một quyết định mạo hiểm, thậm chí điên rồ. Nhưng đó là con đường Hemingway đã chọn, và theo tôi, tính chất chuyên nghiệp của một nhà văn nơi ông thể hiện rất rõ qua sự chọn lựa này: nhà văn chuyên nghiệp phải là người không làm gì khác ngoài việc viết văn; danh tiếng của anh ta, cuộc sống của anh ta là những cái được tạo dựng chỉ bằng việc viết văn chứ không thể bằng bất cứ một loại hoạt động nào.

(Nhiều nhà văn Việt Nam chúng ta vẫn giữ khư khư cái quan niệm rằng, đối với nhà văn, chuyên nghiệp hay không chuyên nghiệp là cái phải được thể hiện qua chất lượng tác phẩm, chứ không phải câu chuyện làm một nghề hay kiêm nhiều nghề. Thú thực, tôi không mấy tin vào quan niệm này, và trường hợp của Hemingway- ta đang nói tới Hemingway ở giai đoạn ông “chưa là gì cả” trong giới văn chương Âu Mỹ – càng khiến tôi không tin vào cái cách người ta đang cố gắng để làm biến đổi nội hàm của khái niệm “nhà văn chuyên nghiệp”).

Có thể bổ sung thêm cho câu chuyện về nhà văn chuyên nghiệp ở đây một chi tiết khá vui: Hemingway cùng một vài người bạn như Ezra Pound (nhà thơ, dịch giả, nhà phê bình lớn của văn học Anh – Mỹ nửa đầu thế kỷ XX), Natalie Barney v.v… nghĩ ra việc thành lập một tổ chức lấy tên Bel Esprit (Trí tuệ Đẹp), với nhiệm vụ ban đầu là kêu gọi mọi người “đóng góp một phần những gì kiếm được vào một quỹ nhằm giải thoát ngài Eliot ra khỏi ngân hàng và cho ông ấy tiền để làm thơ” (tr.144).

Theo lời kể của Hemingway, thì lý do của việc này là vì Ezra Pound rất ưu tư về T. S. Eliot (giải Nobel văn chương năm 1948), người “đang làm cho một ngân hàng ở London và không đủ thời gian lẫn giờ giấc thuận tiện cho việc hành nghề thi sĩ” (tr.143). (Thực tế thì tổ chức Bel Esprit của Hemingway… chết non, và ngay sau đó Hemingway đã đem số tiền ông định đóng góp để “giải cứu” Eliot tới trường đua ngựa, và thua sạch).

Tình bạn, sự quan tâm giúp đỡ, sự lân tài giữa các nhà văn lớn v.v… tất cả đều có thể “đọc” được ở chi tiết này, nhưng tôi chỉ muốn “lẩy” ra từ đây một ý: như vậy đấy, “người ta” quan niệm rằng nếu anh đã viết văn thì hãy tập trung vào việc viết văn, kiêm thêm một nghề khác nào đó chỉ thêm bất lợi cho nghề văn mà thôi!

Đã có câu chuyện về nghề văn, ắt phải có câu chuyện về những nguyên tắc và những “chiêu thức” của việc hành nghề. Trong “Hội hè miên man”, Hemingway dành một số lượng trang tương đối lớn để viết về quan hệ bạn bè giữa ông và Scott Fitzgerald, tác giả của “Gatsby vĩ đại”.

Và dưới đây, xin được trích một đoạn rất đáng chú ý: “Ngồi ở quán Closerie des Lilas, anh kể tôi nghe anh đã viết những cái truyện theo anh là hay như thế nào, loại truyện nào thì thuộc gu tờ Post, và anh đã chữa lại những cái truyện ấy để gửi đi, anh rất biết cách thay đổi chúng thành những truyện dễ bán cho các tạp chí. Tôi đã choáng khi nghe thế và nói, với tôi làm vậy là đánh đĩ. Anh bảo đúng là đánh đĩ, nhưng phải làm thế để có nhuận bút đặng nuôi việc viết sách nghiêm túc. Tôi nói tôi tin chỉ có một cách duy nhất để viết mà không khiến tài năng của mình bị hủy hoại, đấy là viết ra những gì hay nhất. Anh bảo trước tiên anh viết những truyện thực sự nghiêm túc, xong đâu đó rồi mới thay đổi cấu trúc và viết lại, nên chẳng suy suyển gì đến anh” (tr.195).

Quan điểm của Hemingway về việc “chỉ có một cách duy nhất để viết mà không khiến tài năng của mình bị hủy hoại, đấy là viết ra những gì hay nhất”, dĩ nhiên, là quan điểm hành nghề đúng tới mức “không chê vào đâu được”. Nhưng quan điểm hành nghề của Scott Fitzgerald – khỏi phải nhấn mạnh rằng ông là một tác giả lớn của văn học hiện đại Mỹ – cũng rất đáng tham khảo (và tôi tin rằng nhiều nhà văn của chúng ta đang hành nghề theo cách của ông).

Cung và cầu, người bán và người mua, sản phẩm văn học và thị trường tiêu thụ văn học, tác phẩm “dùng ngay” và tác phẩm lâu dài v.v… dường như S. Fitzgerald quá hiểu những quan hệ chế định lẫn nhau này, quá hiểu và rất biết cách nương theo chúng sao cho được cả tiền bạc và văn chương.

Và điều đó cho ta một lời giải thích rằng tại sao trong lúc văn hữu nhiều người khó khăn đến thế thì ông lại có một đời sống vương giả, thừa mứa tiệc tùng và thừa mứa chất cồn đến thế (xét cho cùng, thì rượu cũng chính là yếu tố góp phần đưa S. Fitzgerald xuống mồ khi ông mới 44 tuổi!).


[Còn tiếp]

Hoài Nam – CAND